Wednesday, 22 February 2017

Laimi Khrihfabu le Kan Thawngṭha Chimning


Lai miphun nih Khrih thawngṭha kan theihnak kum 117 a tling ve cang. Khrihfa sinak ah upa kan si cang.  Cucaah Khrihfabu nih a lam kip in upa puitling nun cawn chin lengmang kan herh ve. Tutan ah, Laimi Khrihfabu tampi nih buu chungah thawngṭha kan kalpining he pehtlai in, puitling nun lei ah a kan hruai khotu a si rua, tiah ka ruahmi hun langhter ka duh.

 A tlangpi in, Khrihfabu kip nih zarh khat ah zapi pumhnak voihnih cu kan ngei kho cio dih. Kum khat ah, zarh 52 a um i zarh khat ah voihnih lengmang i pumh ahcun, kum khat ah 104 pumhnak kan ngei kho tinak a si. Pumh kip ah, thawngṭhachimnak cu ngeih zungzal a si ko caah, Khrihfabu nih kum khat ah, a tlawm bik 104 thawngṭha kan ngai zungzal tinak a si.

Kan Baibal Biakam Hlun ahhin Dal 929 a um i Biakam Thar ah Dal 260 a um ve. An pahnih fawnh ah Dal 1189 a um. Cucu voikhat pumh ah Dal khat lengmang chim in u sihlaw, kum 11 hrawng ah Baibal cauk a dihlak in kan chim dih hnga, tinak a si. Voikhat thawngṭhachim ah Dal khat chim dih awk a ṭha lomi zong tampi an um nain, tuanbia cauk pawl hna khi cu Dalhnih Dalthum kemhchih in, voikhat ah chim awk a ṭhami zong tampi an um ve. A tam leipi in hei ti ko u sihlaw, kum 15 ah Baibal cauk a dihlak in chim dih khawh a si, tinak a si.

Khah, kum zeizet dah Khrihfabu ah kan i pumh cang? Kum 50 tanglei Laimi cu kan dihlak in, kan kum zet cio Khrihfabu ah aa pum cangmi lawngte kan si, ti khawh a si.

A si ahcun, kan Khrihfabu ah Baibal cauk a dihlak in kan cawng dih cang maw, timi hun ruat tuah hna u sih.  Keimah  hmuhning ahcun, Laimi Khrihfabu lakah zapi pumhnak i Baibal cauk a dihlak in a cawng dih cangmi kan um lai ka zum lo. Kan theih ciami cauk le cacang voitam tuk kan theih i kan hngalh bal lomi cauk le cacang kan thei bal ti hna lo. Khrihfabu nih Baibal cauk cu zarh fate kan duhnak kip in a vih in kan vih sawhsawh peng caah member nih kanmah cio tein Baibal sullam hrilhfiah zia kan thiam kho ti lo. Dalkhat hnu Dalkhat in hrilhfiah piak kan si bal lo caah, Baibal sullam hngalh khawh cu Pastor le evangelist ta lawng ah kan ruah cang. Cucaah Baibal cauk hi Dalkhat hnu Dalkhat in hrilhfiah le chimfiannak ngeih hi Khrihfabu nih kan herh taktakmi a si.

A. Laimi Khrihfabu nih Baibal cauk kan cawn dih khawh bal lonak a ruang

 Khrihfabu nih kum saupi chung ah Baibal cauk a dihlak cawn dih ding in, timhtuahnak le saduhthahnak kan ngeih bal lo ruang ah a si bik ko, tiah ka ruah. January thla in December thla tiang zarh khat hmanh hrelh lo tein i pumh peng ko zongah, kum a dih ahcun Khrihfabu  zei Baibal kan cawng, timi chim awk a um bal lo. Zarh fate thawngṭha cu kan ngai peng ko sihmanhsehlaw Baibal ca uk khat zong kan dih ti awk a um bal lo. Cozah pakhat bantuk in ningcang tein a kalmi mibuu pakhat kan si caah, Khrihfabu nihhin luhoih khat le tinhmi khat in kal pimi cawnpiaknak kan ngeih hrimhrim a herh ve. Member dihlak nih Baibal cawnnak hi lohma bantuk in kan ngeih ve hrimhrim a herh. Pumh hrelh ruang ah, Dalkhat Dalhnih hrelh sual cu a phung a si ko; sihmanhsehlaw Khrihfabu nih Baibal cauk, Dalkhat hnu Dalkhat hrilhfiah le cawnpiak dih ding timhtuahnak kan ngeih lomi hi cu lungfah awk ngaingai a si! Khrihfabu nih timhtuahnak kan ngeih lo ahcun, member nih khuazei hmanh ah theihnak lam dang an ngei hlei ti lo; theih lo thai an si ko lai. Khrihfabu hi member caah Baibal hrilhfiah le kanmah tein Baibal sullam fian khawhnak lam kan hmuhnak hmun a si awk a si ve ko; cucu Khrihfabu damnak zong a si fawn.

Kan pupa hna chan ahcun Khrihfabu kip ah pastor ṭuantu ding minung an rak um rih lo caah, Pastor pakhat nih Khrihfabu pakua pahra tiang an rak hruai hna. Tahchunhnak ah, Zokhua peng ah a ummi Khrihfabu 14 khi Rev. Sang Fen lawng nih a rak hruai hna. Rev. Sang Fen pakhat lawng nih Khrihfabu kip ah, zarh fate thawngṭha a chim khawh lo caah, Khrihfabu tam deuh cu, anmah lak i chimrel kho deuh poah nih thawngṭha an rak chimh tawn hna, ti a si. Cawnpiaktu saya an rak ngeih hna  lo caah, pumh caan fate thazaang pek le thawngṭhachim cu savo phawt in an rak i phaw tawn hna.

Atu ahcun,  Khrihfabu kip nih Baibal cawnnak sang a ngeimi tampi kan ngeih ko cang hna. Sihmanhsehlaw kan pupa, Rev. Sang Fen, Rev. Van Lo, Rev. Nawl Tling le Rev. Sang Ling hna chan i Baibal thiamsang an chambau ruang ah, savo phawt in thawngṭhachim an rak i phawt tawnmi nunphung kha kan kaltak kho hlei rih lo. Khrihfabu ah thawngṭhachim cu savo phawt in kan i phaw peng ko rih hna. Khrihfabu tam deuh ah, a phawtu cu Pastor  hmanh siloin Church secretary hna an si rih hui! Tleicia kan pa Rev. Sang Fen kha rak ra sehlaw, “Ziah hi tihin nan kal peng ko rih. Pastor ṭha ṭha tampi nan ngeih ko cang ṭung hna. Anmah nih buu chung  thawngṭha  cu tawlrel dih ko hna seh” tiah a kan sik ko hnga dah ka ti. Church secretary le pulpit committee nih savo phawt cun, thawngṭhachim cu kan hei phawt hna, thawngṭhachim thiahmi hna zong nih an duhmi Baibal cacang poah kan chim cio ve. Cu bantuk cu nawlh peng a si caah, kum a dih tikah zei lohma hmanh kan chuah bal lo. Cucaah Khrihfabu chung ah thawngṭhachim ‘savo phawt in i phawt nunphung’ hi cu thleng ko cang hna u sihlaw Khrihfabu caah ṭhatnak nganpi a chuahpi lai, tiah ka zumh ko.

B. Khrihfabu nih zeitindah Baibal a dihlak in kan cawn khawh lai?

 Baibal ṭha tein a cawngmi le Baibal cawnpiak biapi ah a chiami Khrihfabu cu an dam sau deuh hrimhrim. Khrihfabu nih kan saduhthah ngan bik cu, kan member dihlak Baibal ṭha tein cawnpiak hi a si awk a si. Cucaah Khrihfabu nih member sinah, Baibal cauk Dalkhat hnu Dalkhat in cawnpiak le hrilhfiahnak program ngeih hi a herh ngaingai. Cu bantuk tuah khawhnak ding ahcun, kan Khrihfabu nih Pathian bia leikap ah hruaitu bik, tawlreltu bik le nawlngeitu bik kan ngeih a herh.

 Khrihfabu caah rawl a simi Pathian bia tawlrelpiak hi, Biakam Thar khrihfabu Pastor rian hlipi bik a si caah thawngṭha leikap poah cu kan Pastor nih a tawlrel dih awk a si ko. Pastor tawlrelnak in, Baibal cauk Dalkhat hnu Dalkhat, ukkhat hnu ukkhat tiin, Hrilfiah Thawngṭhachim (Consecutive Expository Preaching) deuh in kalpi kho hna u sihlaw, member dihlak nih hlawknak tam bik kan hmuh khawh lai tiah ka ruah. Cucu upa Sunday school cawnnak bantuk in, pumh hlan caan tawite chung lawng siloin pumhpi thawngṭha bak ah kalpi peng a herh. Laimi Khrihfabu tampi ah member nih, zarhpi zing Baibal cauk ken a herhnak an hngal kho ti lo; cucu Baibal tawite rel i Baibal zoh ti loin, thawngṭhachim lawng kan theih zungzal caah a si. Cu bantuk in, Crusade program kan ngeihmi zong hi, Khrihfabu nih Pathian bia kalpi ding a suaisammi chungah lut sehlaw a ṭha. Camping tu cu a herhning in, a herh caan ah, ngeih a va si ko hnga.

Tahchunhnak ah, Church Pastor nih tu kum chungah Rom cakuat kan kalpi lai a ti ahcun, amah nih a chimtu zong a tawlrel dih ko lai. A duh ahcun, amah nih a chim lai, a duh ahcun midang a chimter ko hna lai. Sihmanhsehlaw midang nih an chim zong ah Khrihfabupi caah a suaisammi ning in a si lai. Cun, Khihfabu nih crusade program a ngeih zong ah, Pastor suaisammi Rom cauk chung ṭhiam ṭhiam in cawnnak ngeih a si ve hnga. Cu bantuk in, Khrihfabu nih tinhchih ngei tein kan kal ahcun kum dih ah lohma limmi kan ngeih khawh zungzal lengah, Khrihfabu nih hlawknak tampi kan hmuh lai. Kan hmuh dingmi hlawknak tampi lakah, pakhat cu member nih anmah thlarau tirawl caah, a sullam fiannak he, Baibal rel an thiam lai.

 Dawnhrawntu phunphun ruangah, kan Khrihfabu nih kan kalpi kho rih lo men. Sihmanhsehlaw hi leikap hawih hin Laimi Khrihfabu karhlan i zuam hna u sihlaw, kan tefa chan ahcun savo phawt thawngṭhachim siloin thiamnak a ngeimi (professionalism) lawng nih a sining tein Khrihfabu ah thawngṭha kan chim, kan cawnpiak cang hna sehlaw kan miphun nih kan hmuh bal rih lomi thilṭha le thluachuah tampi kan hmuh lai i Khrihfabu buainak zong a zawr deuh ngaingai lai, tiah ka ruah.


Tuesday, 31 January 2017

"Miphun Puai Caan Zuu Din Cu A Poi Lo" Ti Cu Hrawkhrol Cawnpiaknak A Si!

                                                              (ZUUPU - 4)

"Zeitik hmanh ah keimah unau le fale ca zongah ka duh lomi NUNZIA cu ka miphun sin ah ka dirpi bal lai lo" tihi ka policy a si. 

Cucaah "Miphun puai (CND) ahcun zuu din ding a si ko; Biaknak puai bal ah din lo ding" timi cawnpiaknak cu hrawkhrol cawnpiaknak ah ka ruah.

Hi bantuk bia a chimtu hna, nan mah fale maw, nan unau maw, vawlei lei puai ah nan ruahmi tthitumnak le miphun puai CND hna ah ZUU ding in, ZUUPU zong cu dawp hna sehlaw nan i lawm kho hnga maw? Cu bantuk i naa lawmh khawh ahcun, hringtu pa khuaruahhar ngaingai na si lai! 

Ziah, kan mah fale tuah ding hmanh ah kan duh lomi nunzia cu mizapi hmai ah kan cawnpiak i kan dirpi? Na fanu kha CND ah hlawp-tlau ngai in zuu ding sehlaw na duh lai maw? Na nupi he CND mizapi hmai ah, ZUUPU dawp na ngamh lai maw? Zeiruangah dah kan mah chungkhar, nupi le fale tuah ding hmanh i kan duh lomi ZUUPU Dawp le zuu din hi kan miphun mizapi hmai ah kan dirpi? 

Kan miphun Thlarau pale hna Rev. Dr. Hre Kio, Rev. Hoi Cung Tum tbk. hna nih, CND ah ZUUPU cu dawp hna sehlaw, atu ZUUPU ttanhtu pawl nih hin thideng in nan sawi ttung hna lai cuh! 

Fimkhur tein rak ruat ve hmanh. Zuupu dawp le zuu din dirpitu si hi ningzak ngaingai a si! Kan mah nih kan duh lomi nunzia le kan fale caah kan hrialmi nun-phung midang sin ah va cawnpiak bantuk a si. 

Kei cu kan miphun caah keimah fale tuah ding le nunzia ca hmanh ah ka duh lomi "ZUUPU dawp le ZUU din nun-phung cu ka dirpi bal lai lo! 

"CND cu vawlei lei puai a si caah ZUUPU zong kan dawp awk a si ko" kan hei ti. Zumtu hna nih biaknak puai le biakinn chung lawng ah ZUU din hrial phung i kan ruah ruang ah pei, atu tiang atu dirhmun ah kan dir peng cu. 

Zumtu caah duh tawk in "ZUU" din khawhnak hmun a um hlei awk a si lo; inn chung kan um zong ah, lampi kan um zong ah, Christmas puai i kan um zong ah, hotel chung kan um zong ah, CND puai kan um zong ah "Zumtu" cu zumtu kan si zungzal awk a si ko. Hakha um bal i Bible cauk le necktie he biakinn kaahram in midongtu si ttung; Rengon phanh bal i Beer le wine dawr ah tlahuar in nungak he tthut diam a hmangmi kan tam tuk caah pei kan miphun nih fak tuk in kan tuar cang hi!

Aa dawh lomi le kan ngol awk a simi Nunzia kong chim poah ah, "hi nak in cu hmanh cu a sual deuh ka ti, hihi cu nak cun a sual hlei maw?" tiah bia kan leh tawn hna. 

Misual nih thiltha lo an tuah tik ah, an tuahmi thil thalo nak in a ttha lo deuhmi an i zohchun zungzal. Cucu Satan nih an mah le an mah thiam i coter i thil tthalo tuah an peh zungzal khawhnkak hnga ding caah a pekmi hna a si! 

Zapi hmai i miphun pale hna nih zuupu nan dawp tik ah, mino hna nih zuu din an hmai a hngal i an za a long; cu leng ah a dawptu pale hna upat nan tlainaknmithmai a zawrter. Cucaah zapi hmai, CND i zuupu dawp cu pumpak le chungkhar pakhat lawng siloin miphunpi Zuu din thapetu le zuu din tha nuamtertu a si caah mahte lawng zuupu dawp nak zong in a ttha lo deuh hrimhrim ko! 

Kan caah thiltha a si lomi le rawhralnak lam a simi thil poah cu, ngol i zuam hi chungkhar le miphun damnak caah a herh bik. 

"Zuupu dawp" cu pupa nunphung a si tiah, CND i kan tuahmi nih nihin kan miphun caah zei tthathnemnak dah a ngeih? tiah nangmah le nangmah rak i hal ve hmanh, a tthat hnemnak zeihmanh na hngal lai lo! 

Zapi hmai, CND ah zuupu kan dawpmi nih zei tthatlonak dah a chuahpi? tiah i hal law ruat tthan hmanh: a dawptu pale mithmai a zawrter, mino hna zuu din ttha a nuamter, Khrihfa muisam siloin zumlotu lawkih chan pupa hna muisam a kan cuanter etc. 

Cucaah careltu vialte hna: 

1. Zuupu dawp tthanhtu si hi kan ningzak u sih! 

2. Zuupu dawptu si hi kan ningzak u sih!

3. Zuupu chuahpitu si hi vanchiat ah ruat u sih!



"ZUUPU" Zong Dawp, Thluachuah Zong Hmuh Fawn Maw Nan Duh?

                                                                        (ZUUPU - 3)

"Cucaah atu kum Chin Miphunpi Ni (Chin National Day) ah Lai miphun lak i ZUUPU DAWP a chuahpitu cung ah ttahnak le mithli tlaknak tlung ko seh".

Mah hi catlangte ruang ahhin, "Chiat na kan serh" tiah ka Khrihfa hawi, Laimi cheukhat nih nan ka ti! 

Fianter kaa tim lo nain, upa lungfim pipi zong nih fiang tuk in ka ttialmi nan i fianter duh lo maw, nan fiang kho lo dik, tawi tein ka hun fianter lai.

Nan duhmi cu "Zuupu zong duh tawk in DAWP i thluachuah zong tampi hmuh fawn" a si; cu bantuk cu a si kho lai lo!

2017 CND kan phanh hlan ahcun, a cunglei ka bia khi, atu lio a ho nan ca hmanh a si rih lo! Atu ahcun hohmanh nih "chiat na kan serh" nan ka ti khawhnak lam pakhat hmanh a um rih lo! 2017 CND ah, ZUUPU na chuahpi te a si bal ahcun, cucu nangmah duh tein hohmanh nih nan rak tuah hlanpi ah, ka rak chim chungmi bia paiper chung ah na va luh khi, a si te ko lai. Cu kong ahcun, keimah mawhchiat awk ka si te lai lo!

Hi bia ka chimmi ruang ah, "chiat na kan serh" nan ka ti ahcun Jesuh zong nih mi vialte "chiat a kan serh dih ve" tinak a si hnga!

Luke 17:1 "Minung sual tuahtertu thil cu an chuak hrimhrim ko lai, sihmanhsehlaw cu bantuk sual-tuahtertu thil a chuahpitu poh cu "ngaihchia in um ko hna seh" 
...............................
(“Things that cause people to stumble are bound to come, but woe to anyone through whom they come)
..............................

Khah, ttha tein rak rel ko tuah u. Hihi Jesuh nih mi vialte chiat a kan serh dih, tiah i lak awk a ttha hnga maw? Si ee, sualnak tuah aa timmi nihcun, tuah an timh cang caah, "Jesuh nih chiat a kan serh" an ti awk zong a si ve hrim ko. Sihmanhsehlaw ruahnak dik a ngeimi hna ca ahcun "Jesuh nih sualnak thil chuahpitu si ttih a nungning le sitter a kan duhlonak a langhternak a si, ti an rak fiang dih ko! Nawl ngaimi hna nihcun, cucu an hrial i an caah zei chiatnak hmanh a tlung hraw lo, sihmanhsehlaw anmah lak ah pakhat Judas Isckoriat nihcun hrial loin a pah chih caah, "ngaihchiatnak in a rak khat taktak ve ko khah!

Kei cu kan miphun nih kan ton dingmi saltannak a si, tiah ka hmuh chungmi chim lawng hi ka rian a si, nan hrial lai maw, nan pah chih lai dah? Cucu nan mah rian a si ve ko cang!

Kan miphun ZUUPU chan i kirtthannak ah, tukum CND hi aa thlennak point (transition point) a si caah, tukum CND ah ZUUPU tawlreltu ding ah rian khinhmi cu MIVANCHIA taktak nan si ko! Nan chungkhar zong nan van a chia. 

Cucaah tukum ZUUPU dawp ding in aa timtuahmi nan si ah, ZUUPU lei tawlreltu ding i rian pekmi nan si ah, rak i let hrimhrim u, tiah nawl kan duh hna. 

"Kan zuu saltan chung a sau in a fak tuk cang; ZUUPU saltan cu i chap hrimhrim ti hlah u sih"...



CND Ah Zuupu Dawp Chuahpitu Cu Satan Missionary Nan Si!

                                                        (ZUUPU - 2)

"Nem caan a um i hran caan a um ve ko"; Chin Miphunpi Ni ZUUPU DAWP kong ah atu hi hran caan te a si! 

Zeidang kong ah ka bia a hrang bal lo, keimah tein, nem tein, Baibal hrilhfiah a tial tawnmi ka si ko. Sihmanhaehlaw hi kong ahhin cun, a caan liote ah, ka hran ve a hau! Pumpak kan hnawr hna lo, miphun caah ZUUPU chan kir tthan nih a chuahpi dingmi ka hmuh chung caah ka bia a fak ko lai. 

"Chiat na kan serh" nan ka ti; nain hohmanh chiat kan serh hraw hna lo. Ka catialmi kha ttha tein rel law naa fiang ko lai: "tu hlan zuupu chuahpitu siloin atu kum CND ah Zuupu chuahpi aa tim aa timmi" ka timi hna a si. 

A vel in vel i nem tein, a tha pah te ko lai, ti phun cu aa dang ve ko. Hi kong ahhin cun, ho thin hunter hmanh a duh lomi bantuk in um awk a si lo. Zuupu ttanh pawl cu nan thin zong hung ko seh. Nan mah thinhun nak in, kan miphun saltannak hi ka ttih deuh suaomau!

Miphun saltannak phun khat ah, a kan luhpi tthantu ding a si thei ko buin, a luhpitu hna cung ahcun MITTHLI le TAHNAK cu tlung hlah seh, kan ti zong ah a tlung thiamthiam ko lai!

Tha tein ruat ve hmanh u, tukum ZUUPU DAWP kan peh tthan ahcun hmai kum ah doh khawh a si ti lai lo; kan nun-phung ah a cang thai cang lai.

Kan hnu kum, 2016 CND ah ZUUPU DAWP a um lai kan rak hngalh lo caah, a hlan kanh in, vennak le dohnak capar kan rak ttial manh lo. CND a dih hnu, Lai angki ttial he an ZUUPU DAWP lio thlalak hmuh hnu ceo ah, lungfak in micheu khat, online ah, an rak phunzai len. Kha lio caan ah khan kei cu "fa thih hnu hlei donh" ah ka ruah caah, catlang khat zong ka rak ttial sual lo; 2017 CND lai ttial awk ah kaa rak i chiah!

Kei cu kan mah nunphung tein Pathian biak le thangthat hi duhmi le ka dirpi zungzal mi a si. Kan khuang, kan laam le kan nun-phung dangdang hna zong hlawt loin, Pathian biaknak le thangthatnak ah hman dih ka duh ko hna. A kalpining principle kan palh lo a hau, tiah ka ruah.

Tahchunhnak ah, kan Laihla aw vawr (thingpar sang aw tbk.) hna hin Pathian thangthatnak hla hna phuah hna u sihlaw, cucu khuang, dar le chekchek he kan puaipi le kan nisunglawi caan hna ah, nuam emem in laam hna u sihlaw, sa hna u sih, ti ka duh.

Lai nun-phung kan kilveng kan ti tikah, mah le mah i conghlawmhnak le pawrhlawtnak in an rak phuahmi hla biafang siloin an "HLA AW" phunphun tu hi kan kilven awk taktak cu an si hna. Cu HLA AW hna cu, atu kan chan thilsining le biaknak lungput he aa tlak in biafang kan bunhpiak tthan hna i kan mah nun-phung he Pathian thangthat khi a si deuh awk a si cang!

Cu bantuk cun, pupa nun-phung, miphun nun-phung kan timi hna hi, kan chan thilsining le biaknak lungput hawih in kan hman thiam ngaingai a herh. 

Sihmanhsehlaw kan pupa nun-phung cheukhat cu an biaknak (lawkih biaknak) le sertu Pathian a hngal lomi ruahnak (Pagan worldview) he aa pehtlaimi an si caah, ken peng awk an ttha lo; biaknak aa thlen sin ah a tlau ve ding an si hna. Cu bantuk lak ahcun ZUUPU hi aa telmi a si!

Tahchunhnak ah, "ZUUPU DAWP" hi lawkih ruahnak, khuachia khuavang doh-danghnak he aa pehtlaimi thil a rak si. Khuavang bia hal an rak duh tik ah, ZUU an rak daah hmaisa hna ti cu kan hngalh dihmi a si. 

Cu bantuk in ZUU dinh hnu lawng ah bia a phuan piaktu hna pathian an rak biak caah "ZUUPU DAWP" nun-phung hna hi an rak ngeih chihmi a si!

Sihmanhsehlaw Khrih Thawngtha an theih tikah, "ZUUPU DAWP" cu a dikmi le a tthami nun-phung a si lo, tiah an rak ngol dih khah. Cu an ngol dih cangmi cu dahkaw, kan fimpi tiah, kan MIFIM le kan MIRUM pawl nih nan kawl i kan chuahpi tthan cuh!

Hakha Thlantlang hmanh ah hmuh awk a um ti lo; missionary kan thlahnak ram, Kaanpalat le Mindat ah an cah rih hui cu! Missionary a kan thlahtu hna hi, lawkih phung ah pei an kir tthan ko hi tiah Mindat lei nih a kan ti len cang lai dah! Ngaih a chia ko!

Kan hnu kum ahcun, Hakha Thlantlang ah zuupu mei a rak um rih lo nain kan MIFIM le kan MIRUM pawl nih nan thawk cang caah, tuhi mihrut deuh pawl nihcun thildik ah an ruah cang i tukum CND dawp awk "ZUUPU" zong an sak cia cang hna, tiah bia a leng len cang. Tukum "ZUUPU DAWP" kan peh rih ahcun, hmai kum cu Kaanpalat Mindat kal hnawh hau loin, kan mah Hakha Thantlang ah ZUUPU DAWP awk cawk khawh a si cang lai. Hmai kum kan peh rih ahcun, 2020 ahcun CND lawng ah si ti loin Christmas le kum thar zong ah ZUUPU DAWP kan ti cang lai i 2030 hrawng ahcun, missionary, a thar in, thlahpiak tthan kan hau te cang lai!  

Zuupu dawp nunphung ah kan kir tthan ahcun, atu lio i zuu sal ah a tang cangmi mino/upa vialte hna leng ah zuupu sal an i chap cang lai cuh! Zuu sal kan tan cang lengah, zuu phun dang deuh, mi tam deuh chinchin nih an din dingmi le nun-phung ttanh hmelchunhnak le thilttha ah an ruahmi ZUUPU sal tan kan chap tthan cang lai.

Cucaah Pathian thawngthabia nih a thlen cangmi Lai miphun lakah, lawkih nun-phung a simi "ZUUPU DAWP" nun-phung a luhpi tthantu cu Satan missionary le Lawkih nun-phung luhpi tthantu tiah kan miphun tuanbia ah hngalh camcin nan si cang lai!

Cucaah tukum CND caah, a thli tein, ZUUPU naa rak i chiah sual zong ah chuahpi lai cih. Cun tukum CND caah ZUUPU tawlreltu ding i fialmi na si sual ahcun, a rannak in rak i let colh, tiah nawl kan duh. Nun-phung chiahru ZUUPU DAWP phung chuahpi tthantu nu/pa/chungkhar an si tiah, kan miphun nih hngalh zungzalmi si cu rak duh hrimhrim hlah! 

2017 CND ah ZUUPU Khamhnak nawl ngeitu ah Bawipa nih an chiahmi na si ahcun, na nawlngeihnak hman caan a si kho men.

“Sualnak chungah mi a tlaktertu thil cu an um ṭheo lai; sihmanhsehlaw cu thil hna a umtertu caah cun ṭihnung a va si dah! " (Luke 17:1)



Kan Mifim Pawl Nih Hruh Nun-Phung Ah Kirpi Than A Kan Timh!


                                                              (ZUUPU - 1)
                         
Zeizong te ah, "zatawk le ningcang" a um ko; fim zong ah zatawk le ningcang a um ve awk a si! 

Lawkih phung an um lio ah an rak hmanmi nun-phung, Khrih Thawngtha dar-thla-lang i an hmuh tik ah, anmah kan pupa hna hmanh nih aa dawh lo, thil tha a si lo, tiah an ngol i an philh cangmi "ZUUPU DAWP" nung-phung ah kan mifim pawl nih  a kan kirpi than hui. 

Vanlei phung zohchih loin, vawlei phung lawng a zohtu kan mifim hna nih kan miphun lawkih nung-phung "ZUUPU DAWP" chan ah kirpi tthan a kan timh cang hih!

Anmah zong nih thil ttha i an ruah lo caah an rak ngol cangmi "ZUUPU ZAWP" nun-phung i kan kir hi kan pupa hna thlarau zong an lung a tling ve hrimhrim lai lo.

Lai miphun cu "ZUU DUH" cikawr le cithlah kan si caah, hrawh dih a kan duhtu Kawl pawl nih ZUU in a kan hlen, a kan hrawh dih cang!

Kawl cozah nih maw, kan miphun hrawhnak ding caah, phaisa phalh in, kan Lai migfim pawl an fial hna hnga; ziah, a kan vengtu ding ah ruahmi, kan mah chung mifim pawl lila nih pei "ZUUPU" chan ah a kan hruai hui cang hi!

Kan Miphunpi Ni ah, Lai pastor le mifim pawl "ZUUPU" hram ah Lai angki ttial he hawi lengmang in nan i vawrmi an hmuh tikah, Kawl pawl an lung a hmui, an di a riam, saduhthah le lungthlitum a tling an ti!

Thil tha le nun-phung dawh lei ah, miphun a hruaitu si cu mivialte caah thluachuah a si nain, Satan uar zawng, "ZUUPU DAWP" nun-phung, pupa hna nih an hlawnh cangmi nun-phung ah kan Lai miphun a kirpi tthantu kan MIFIM pawl nan ca ahcun ngaihchia ngaingai a si. Hi thil nan tuahmi hi kan miphun caah chiatserhnak, minchiatnak le saltannak dang phortu a si cang lai!

Hrawh cangmi nun-phung tthalo a dirpi tthantu cu mivan chia nan si. Bawipa nih chiat a serh i kal tak a si cangmi Jerico khualipi cu, "hohmanh nih dir tthan ti lo" ding in Pathian nih nawl a rak pek hna. Sihmanhsehlaw Pathian ttih loin a dirh tthantu Hiel te chungkhar cu ttahnak le mithli he an rak khat ( 1 Siang. 16:34). 

Cucaah atu kum Chin Miphunpi Ni (Chin National Day) ah Lai miphun lak i ZUUPU DAWP a chuahpitu cung ah ttahnak le mithli tlaknak tlung ko seh! 

Tu kum CND ah ZUUPU DAWP um hrimhrim ti hlah seh!


Wednesday, 21 December 2016

"Merry Christmas" Cu "Happy Holiday" tiah thlen taktak an timh cang; zeitindah kan leh hna lai?


Tuzing ka email ka kau sin ah "Season's Greeting" timi cakuat kan CEO pa sin in ka hmuh. Kan hnu kum Christmas lai a ca kuat ka hun zoh tthan i "Merry Christmas" tiah a rak kan kuatmi ka hun hmuh colh. Khua phunphun ka ruat; zeiruangah dah "merry Christmas" tiah a kan kuat tthan ko hnga lo, timi biahalnak ka lungchung ah a hung chuak. Cun, ka rel tawnmi Cultural Commentary tialtu article update ka hun kau tthan i "should we wish others a Merry Christmas?" (Merry Christmas tiah midang kan ti hna awk a si maw?) timi capar ka hmuh tthan hui. Ka hun rel cuahmah lio ah, America president 45th nak dingah thim a si cangmi Donald J. Trump nih "American ram nih "Merry Christmas" ti hram kan thok tthan cang lai", a rak timi bia pawl kha ka lung ah an hung chuak cuahmah.

Zeiruang ko ah dah, "Merry Christmas" ti a si zungzal komi "Happy Holiday" tiah thlen an timh hnga?

"Merry Christmas" timi biafang tlau hi Khrihfa caah a poi maw?

tiah keimah le keimah biahalnak phunphun kaa tuah. Hi kong hi biatak thlak in na ruat bal ve dik maw? Tlawmpal in hun zohtii tuah u sih:

A. Zeiruang ko ah dah, "Merry Christmas" ti a si zungzal komi "Happy Holiday" tiah thlen an timh hnga?

Richard H. Schwartz timi pa nihcun,"Merry Christmas" ti a si zungzal komi ai-ah "Happy Holiday" timi hman hi ramkhel riantuantu nih an chuahpimi siloin American business community nih a chuahpimi a si. Sipuaizi leikap mit lawng a aumi hna nih, Christmas cu anmah ca miaknak chuahpitu ah mer an duh caah an thlenmi a si. Khrihfa a si lomi an customer vialte zong nih i phuhrunnak zeihmanh ngei loin, hi "holiday" (dinh ni) hi Khrihfa ta lawng a si lo, timi ruahnak an ngeih khawhnak hnga caah an thlenmi a si" tiah a ti.

Hi pa chimmi hi a dik ko ahcun, "Merry Christmas" hmang ti loin "Happy Holiday" hman hram an thawknak hi Khrihfa a si lomi an ngaih kan chiatter sual hna lai, ti phannak ruang ah a si, tinak a si hnga. Cu bantuk cawnpiaknak cu, atulio World Religion Council (WRC) nih an kalpimi ruahnak he aa lo ngai. WRC nihcun, "Mit chinh in thla na cam ruangah, biaknak dang caah siaremlonak a chuahpi ding a si ahcun, mit chinh loin thlacam ko. Jesuh min in thlacam ruangah, biaknak dang he i hawikomh khawh lonak cha cun, Jesuh min chim loin thlacam ko" tiah an cawnpiak cang. Biaknak dang theihthiamnak ngaih khawhnak ding a si poah ahcun, an huatmi le an rem lomi cu tuah hlah ko u sih, ti khi a sullam taktak cu a si.

Hi bantuk cawnpiaknak hi kei nihcun "zumhnak kal tak" a si, tiah ka ruah.Vawlei cung miphun dang hna nih, Khrihfa a hlutnak (christian value) an hmuh khawhnak hnga, kan Khrihfa phung ah hrelh awk ttha loin aa bentmi kan Ni-caan sunglawi hna pawl hi kan kilven peng a herh.

B. "Merry Christmas" timi thlau hi Khrihfa caah a poi maw?

Christmas cu tuah u, tiah Baibal nih nawl a kan pekmi a si lo bantuk in "Merry Christmas" timi hman ti lo cu "Sual" a si, ti khawh a si hnga lo. Sihmanhsehlaw "Christmas" cu vawleicung khrihfa nunphung, kan khrihfa value pakhat a si ve cang caah "Christmas thla" kan ti tawnmi December in "Merry Christmas" timi thlau cu, Khrihfa caah sunghnak ngan pakhat ah ka ruah. Zumlotu tam tuknak hmun ah a ummi Khrihfa chungkhar caah Khrihfa kan si hngalhter tthantu "Christmas" a si. Zumtlotu le khrihfa zumhnak a duh lomtu hna zong nih, Christmas cu Khrihfa hna caan a si, tiah lungsau tein kan thawngtha an kan  ngaihpiak caan a si, nu le pa caah Jesuh Khrih kong cawnpiaknak a ttha bikmi caan Christmas caan a si. "Christmas" timi biafang kan thlau ahcun Khrihfa caah sunghnak nganpi a si lai, tiah ka ruah. Christmas min a hlauh ahcun, thawh tthan zong hlauh an timh tthan te lai. Cu bantuk khrihfa nih kan ngeihmi ni-caan sunglawi hna, Khrih min-chuan in tuah awk pakhat hmanh kan ngeih ti lo ahcun, vawlei nih khrihfa cu dawpdolh in a kan dolh beh te lai.

Cucaah hi ca a relmi vialte cu, kan umnak ram le kan riantuannak zung nih "Merry Christmas" timi thlau an timh cuahmah ko zongah a vengtu le a thlaulotu si i zuam ko hna u sih, tiah thazaang pek kan duh hna. "Merry Christmas" timi thlau ruangah kan miak dingmi zei ka hngal lo; sungh dingmi tu tam deuh kan ngei.

Tuesday, 20 December 2016

Khrihfabu Hruaitu Le Ramkhel Rian

                                  Khrihfabu hruaitu hna nih ramkhel rian ah i thlak ve hi a sual maw?
“Khrihfabu le Uknak aa dang tein um ding” (separation of Church and State) timi Baptist tlaihtleng ruang ah maw a si, ramkhel rian ah kan covo kan rak hngalh lo ruang ah maw a si, meithal le thonginn kan tih ruang ah dik a rak si, Chinram khrihfabu hruaitu hna hi ramkhel kong ah aw-aan kan ngei kho ruam lo. Nizan nai hrawng bal hin kan ral a hung tha pah deuh rua, khrihfabu hruaitu hna nih biatak nawn in ramkhel riantuantu thapeknak langhter hna kan hun hmang pah ve. Aung San Suu Kyi, democracy cozah nih uknak an tlaih chung ahhin, khrihfabu hruaitu hna caah ramkhel kong i thil thalo veve asimi lam pahnih a um. Cu hna cu, ramkhel kong ah daidup in um le ramkhel rian ah pil tuk luan, hna an si. Khrihfabu hruaitu nih ramkhel rian i tan an lak tuk hi khrihfabu caah hrawktu a si khawh bantuk in ramkhel kong pakhat hmanh i ceih duh lo zong hi miphun caah rawhralnak a si kho ve. Cucaah, nihin kan Chinram khrihfabu hruaitu hna nih kan sin a phan cangmi democracy cozah tang ah, zeitindah khrihfabu le ramkhel rian karlak ah balance kan tuah lai, ti hi biatak tein kan ruah a herh rua, tiah ka ruah.  
Kan Bible chung ah, khrihfabu hruaitu nih ramkhel rian ah i tel hrimhrim lo ding, timi nawlpek pakhat hmanh a um lo. ‘Khrihfabu le uknak aa dang tein um ding’, timi zong hi Bible nih a timi a si lo. Bible chan ahcun, biaknak le vawlei uknak cu thitchih an rak si. Cucaah Biakam Hlun siangphrang riantuannak kong chimnak poah ah, cu siangpahrang chan i Pathian prophet kong chim chih lengmang a si ve. Prophet cu siangphrang palhnak cawnpiaktu an rak si. Biakam Thar zong ah, uknak rian ah i tel lo ding phun in, chimmi a um lo. Jesuh zultu le zumtu hmaisa cheukhat hna zong, cozah riantuan an rak si ko hna. America ram president cheuhat zong khrihfabu ah zumtu tha taktak an si ko hna. Khrihfabu chung riantuantu an sinak nih ram ca riantuannak a kham hna lo. Cucaah khrihfabu hruaitu hna nih ramkhel rian ah vaa thlak ve hi sual a si hrimhrim lo. An dirhmun he aa tlak in i thlak thiamtu a herh ve. Zeicatiah minung cu nawlngeihnak sang tuk tlaih aa ziak lomi kan si caah, khrihfabu he uknak lei he pumpak/mibu pakhat nih an tlaih ahcun, nawlngeihnak hman sual a tam tuk lai. Biaknak le uknak kemh in an tlaih chihnak Tuluk ram le Arab ram cheukhat hna i biaknak kong ah hremnak le nawlngeihnak hman sual a tam ning mu. Khrihfabu tuanbia zong ah Roman Catholic nih biaknak le uknak nawlngeihnak an rak tlaih chih lio ah, zeitluk in dah an nawl ngeihnak an rak hman sual, ti cu kan hngalh dih. Vancung kainak ticket tiang in an rak zuar khah! Cucaah, Khrihfabu le uknak aa dang tein um ding, timi hi kaphnih caah thil tha cu a si ko. Sihmanhsehlaw cu cu, khrihfabu hruaitu hna caah ramkhel kong ceih, ramkhel riantuantu hna ruahnak cheuh le thazang pek hna hi sual a si, tinak a si hrimhrim lo. Mizoram ah MNF cozah nih diklonak in rian an tuan i an min a rak chia. Mizoram mipi nih, fakpi in cozah diklonak an rak phozar. Cu lio ahcun, khrihfabu hruaitu hna cu daidup in an rak um! Mizoram mipi nih, “zeiruang ah dah khrihfabu hruaitu hna nih zeihmanh nan chim ve lo”, an ti hna tik ah Mizoram khrihfabu hruaitu hna nih, “kan nih khrihfabu hruaitu cu midang sualnak kong chim ding kan si lo; dai tein um ding kan si” tiah an rak leh hna ti a si.

Kan ram ramkhel riantuantu hna nih diklo ngai in riantuan ve hna sehlaw, khrihfabu hruaitu hna nih “kan nih cu dai tein um ding kan si” tiah maw daidup in kan um ko hnga? Ramkhel kong cu kan ceih ding a si lo, kan ti kho hnga maw? A si lo ah, kan biaknak phung he aa kalhmi same sex marriage, abortion rights tbk. hna hi kan Chinram cozah nih fehter tim ve hna sehlaw tah, khrihfabu hruaitu kan dai ko hnga maw? Hi bantuk kong tete hi, kan khrihfabu hruaitu hna nih thuk deuh in ruah i a caan lio te ah, kan lungthin sersiam chung a hua cang. Ralkap uknak tang i kan rak daihdupmi kong ah i ngaichih awk a um lo; aw chuahnak nawl zong a rak um ve lo i mu! Asinain democracy uknak tang i kan daihdup ko ahcun kan i ngaichih te ko lai. Democracy ram dang hna ahcun, ramkhel kong ah khrihfabu hruaitu hna ralchia in an um sualnak hnga lo an ramkhel covo an hngalhter hna. Tahchunhnak ah, US ram federal law nihcun, democracy uknak tang ah khrihfabu hruaitu hna nih an ngeihmi ramkhel covo a tanglei bantuk hin an thenthiat piak hna:
  • Khrihfabu hruaitu nih amah pumpak in a duhmi party/pumpak a tanh khawh.
  • Sihmanhsehlaw khrihfabu min in party/pumpak tanh khawh a si lo.
  • Khrihfabu nih vote thlak lai ah, vote thlakning cawnpiaknak a ngeih khawh.
  • Sihmanhsehlaw khrihfabu min in ramkhel riantuantu phu ser khawh a si lo.
  • Pastor nih a pumpak in ramkhel party/pumpak  phaisa in bawmhnak a pek khawh.
  • Sihmanhsehlaw khrihfabu min in party/pumpak election caah phaisa pek khawh a si lo.
  • Khrihfabu le pastor nih a bu in siseh, pumpak in siseh thil pakhat khat kong ah duhnak/duhlonak (petition/lobby) tuahnak nawl an ngei etc. (Tahchunhnak ah, Palewa peng Rakhine ralkap nih an lak ding duh lonak langhternak minthut bantuk kha).
Hi nihhin, khrihfabu le uknak cawhnuk tung loin khrihfabu hruaitu hna nih ramkhel kong ah i thlak khawh ve nak lam a um ko, timi a langhter. Sihmanhsehlaw zalennak asang caah, khrihfabu hruaitu hna caah ralrin awk tampi a um. Kan zalennak hi upattlak kan sinak venhim buin hman ve a hau. Naite ah khan, US president aa cuhcuahmah mi Donald Trump nih US ram minak khrihfabu hruaitu tampi, inn hrenh chung ah meeting a tuahpi hna. Zei kong an ceih set hngalh a si lo nain, Trump nih president a tlin tik i thil pakhat khat tuahpiak ding biakamhnak pek zau in, vote pek a sawm hna a si lai, tiah lung hrinh an si. Trump he meeting a tuahmi minak pastor pawl cu, US mipi zong nih an ceih pah hna. “Zatlang thanchonak le dirhmun niam hna tanpi nak caah siloin phaisa an duh ruang ah a si; an Pathian riantuannak cu phaisa kawlnak men ah an hman caah a si” tiah Dr. Winbush hna nihcun a ti hna. Hi he pehtlai in tuanbia pakhat a um. 1990s hrawng ah khan US ram khrihfabu cheukhat nih, zatlang ah nun niam mi hna dirkamhnak phu (social justice movement) tuah hram an rak thok. Ngakchia zohhenhnak center, ritsi phunphun sal a tangmi zohkhenhnak le tar zohkhenhnak hna an tuah i cu an tuahmi ca ahcun, cozah sin ah bomhnak an hal. Cucaah atu US ram ah khin, federal fund a hmumi khrihfabu tampi an um hna. Cu bantuk cozah direct bawmhnak (federal fund) an hmuh hnu in, US ram (minak) khrihfabu dirhmun tampi aa thleng, ti a si. Ramkhel thli hran hoih in, a kalmi khrihfabu hruaitu an tam cang. Biakamnak pek in an duhnak lamkip i hruai khawh ding ah, ramkhel riantuantu nih an ruah cang hna. Cozah sin in direct bomhnak an halmi le an hmuhmi phunphun ruang ah, “biaknak lei hruaitu hna nih uknak lei riantuannak a dik lomi kong ah, aw an chuah ngam ti lo. Cu ruang ahcun, biaknak lei hruaitu hna caah khrihfabu lawnglawng hi ral tha tein thawngtha an chim ngannak hmun ah a cang cang; uktu hna sin ah an kaa an phau ngam ti lo” tiah Mr. Farrahan nih Donald Trump le minak pastor pawl meeting an ngeihnak kong he pehtlai in a chim.

Cu bantuk cu US lawng ah a si lo, kan pawng te ah a ummi India ram khrihfabu zong nih an ton ve cang. 2014 ah India ram Kerala state, Idukki district ah an rak tonmi pakhat hun chim hmanh ning. 1947 in India ram khrihfa nih India National Congress party cu an dirpi pengmi a si. Khrihfabu hna nih vote an pek ve hna bantuk in an duhmi an hal ve hna. Cozah bawmhnak in, khrihfabu nih hospital nganpi pi le fimcawnnak sianginn thatha tiang an ngeih hna. Cu an ngehmi thil lianngan hna kong ah, uktu sin in hnahnawhnak an ton sualnak hnga lo, khrihfabu hruaitu hna nih uktu pawl cu ziknawh an rak pek tawn hna. Sihmsnhsehlaw A.D 2006 hnu hrawng in, Congress party cu eihmuar ruang ah an min a hung chia; ningcang loin rian an tuan cang ai. Cu tik ah, ziknawh a rak pe tawntu India khrihfabu hruaitu hna cu an mipi caah an aw an chuah ngam ti lo; phuhrunnak in an khat! Cu lawng siloin, minchiatnak in a khat cangmi Congress nih cozah an ser khawh ti lo tik ah, hodah kan i bochan lai? Ho dah a kan veng himtu a si lai? timi kong ah fakpi in khrihfabu an lungre a rak thei.

Chin miphun kan thazang cu khrihfabu a si caah, uktu nih dikhman loin rian an tuan tikah khrihfabu hruaitu hna aw an chuah ngam lo ahcun, kan mipi aiawh in a dirtu ding dang kan ngei ti lo. Cucaah a hram thok tein lungfim tein, kan um a herh. Bomhnak hmuh duh ruang ah, khrihfabu nih party le MP dirpi mi ngeih bal lo ah a tha. Khrihfabu nih cozah sin ah ziknawh in bawmhnak hal sual lo a herh. Khrihfabu hruaitu hna zong nih khrihfabu caah uktu hna sin in, thil hal khawh hi uar tuk lo ah a tha fawn. Zeibantuk ramkhel riantuantu hmanh nih, thil tuahpiak ding biatiamnak pek i an duhmi paoh tuahter khawh phun ah khrihfabu le a chung hruaitu hna hi an kan ruah awk a si lai lo. Minung le party siloin diknak phung (principle of justice) tanh in kan dir peng ahcun, dai tein um khawh lo caan a tampi te lai. Cucaah upattlakmi kan sinak hi ramkhel riantuantu hna sin ah zuar lo in, i chiah peng hna usihlaw a herhnak zawn ah zeibantuk uktu le party paoh thil dik ruang ah, ral tha tein, a sawh chih ngamtu khrihfabu hruaitu si i zuam hna u sih. Ramkhel kong a simi poah ah khrihfabu hruaitu i thlak dih a hau lem lo; ramhel rian hrimhrim a tuanmi nih an buaipi ko. Sihmanhsehlaw mipi aiawh in aw chuah a herh caan ah, aw chuah kho ding kan si ve ko. Kan ram democracy cozah tang ah mipi, ramkhel riantuantu le khrihfabu hruaitu dinnak kong ah luhoih khat in kan kal khawh ahcun, kan Chinram cu Eden dum thar ah kan ser khawh lai.
Note: Hi capar hi Chin Digest Vol2 No2 ah chuah cangmi a si. Lai miphun lakah hi capar kan herhnak hi a tthang chin lengmang in ka ruah caah re-post ka tuahmi a si.

Thursday, 15 December 2016

"Xmas" timi biafang hi Satan hriamnam cu a si taktak maw?

Biadomhnak:

"X'mas timi biafang hi, Khrihfa nih kan hman hrimhrim awk a si lo" tiah fakpi in a au pitu Pathian mi hman le mibuu tampi vawleicung ah an um.

The New York Times, The Times, The Guardian, le BBC hna nihcun "Xmas" timi biafang cu Khrihfa nih kan hman lo ah a tha, tiah an ti. Evangelist minthang Franklin Graham le CNN thawngzamhnak riantuantu minthang Roland S. Martin zong nih "Xmas timi biafang cu kan hman hrimhrim awk a si lo", tiah an ti ve. Cu bantuk in "Xmas" biafang hman a duh lomi hna nih, "Xmas" timi biafang hi zumlotu hna nih "Christ" biafang hi tlauter an duh caah, "Xmas" tiah an tialmi a si, tiah an ti. Cucaah "Christmas" ti loin "Xmas" kan hman ahcun, khrihfa nih kan ngeihmi biaknak puai sunglawi "Christmas" chung in Jesuh Khrih (Christ) hloh riangmang i vawlei puai sawhsawh ah serpiak a kan timtu Satan riantuannak va dirpi le va ttanpi khi a si, tiah an ruah. 

Asi ahcun, "Xmas" timi biafang cu, cu tluk luammam in ttih a nungmi biafang cu a si taktak maw? Nang ta zeitinda na ruahning a si ve? tawi tein ka hmuh khawh tawk in ka hun fianter lai i nan ruahning cio a tangah comment nan pek khawh.

A. "Xmas" timi biafang hi zumtlotu thawkmi a si lo

"Xmas" timi biafang hi zeitik set in dah hman thawk a si, tihi hohmanh nih fiang tein hngalh khawh a si lo. Micheu nih kum zabu 1st (1st century) AD in aa thawk cang, tiah an ti. Sihmanhsehlaw fehtertu tehte ttha zeihmanh an ngei kho lo. Micheu ve nih, kum zabu 13th (13th century) in aa thawk, tiah an ti ve. Nain an nih zong cu, fehtertu tehte ttha zeihmanh an ngei kho ve lo. Ahohmanh nih el awk ttha loin, a fiangmi pakhat cu "Xmas" timi biafang zapi sin ah biatak tein hman a sinak cu "kum zabu 15th" (15th century) ah a si, tihi a si. 

Kum zabu 15th lio, A.D 1436 ah khan, Germany pa Johannes Gutenberg nih cauk print nak seh a rak ser. Cucu vawlei nih a voikhat cauk print nak seh a hmuh a rak si. Hi lio caan ahhin, kut in hnuh chawm mi catialnak seh (type) in ca ttial a rak si caah, catial man a rak fak taktak. Cucaah zei ca an ttial poah ah, a tawi khawh chung tawi le a fiang ttungmi in ttial an rak i zuam. Hi lio caan hrawng ahhin, atu ni tiang kan hmanmi a tawinak in ttialmi (short-form/abbreviation) hi biatak tein hman hram an rak thawk. Cu caan cu "Xmas" timi biafang biatak tein Khrihfa cauk ah hman hram an thawk caan zong a si ve.

Kha lio caan Khrihfabu zong nih, tawi deuh tein le a fiang tthiamthiam ttung in ca tial an duh caah "Christ" a-iawh ah "X" hi biatak tein an rak hman ve. Cu ti cun, News paper le cauk chuahnak kip nih "X" cu Christ ai-awh ah a phunphun in an hun hman cang. Tahchunhnak ah, "Christian" ai ah "Xian" an hman i "Christianity" ai-ah "Xianity" an rak hman. Cu ti cun, "Christmas" ai ah "Xmas" timi hman zong cu zapi cohlanmi (theihthiammi) ah a hung cang i Canada ram hna ahcun A.S 1898 ah "Xmas" hi post (sateih) cakuatnak ah cohlanmi a si, tiah fianternak zong an rak tuah.

Khah, a pakhatnak i kan hngalh awk ah ka duhmi cu, "Xmas" timi biafang hi nai tein zumlotu nih Khrihfa phung hrawhnak caah an sermi a si hrimhrim lo. Cucaah nihin Khrihfa nih ral ttih in ttih i hring doh in doh awk biafang a si lo, tihi a si.

B. Christ aiawh ah "X" hman cu Khrihfa tuanbia nih a fehtermi a si

Khrihfa tuanbia ah, tuanpi in Khrihfa mi hna nih "Christ" ai ah "X" an rak hmannak hmuh khawh a si. Kum zabu 1st le 3th karlak ah, Khrihfa hmelchunhnak (symbol) cu "Chi-rho" tiah an rak auh. "Chi-rho" timi cu Greek biafang "Xpristos" (Christ) tiin lakmi a si. "Xpistos" biafang i a hramthok pahnih "X" (Chi) le "P" (Rho) khi hmun khat ah an ttial i cucu "Chi-rho" tiah an auhmi khrihfa hmelchunhnak cu a si. Hi khrihfa chingchiahnak hi A.D 313 ah Rome siangpahrang Constantine nih langhnak ah a rak hmuh i ral teinak caah a rak hmanmi "hmelchunhnak" kha a si. Chim duhmi cu, kha lio zongah khan, "Christ" ai-ah "X" an rak hman cang. 

A dang pakhat cu, Rome pennak tang khrihfa hna nih hmelchunhnak ah an rak hman vemi "Nga-zuk" te kha a si. Zeiruang ah dah, Khrihfa nih hmelchunhnak (symbol) caah "Nga-zuk" an rak hman, timi kan zoh hmanh lai. Ngak (fish) timi hi Greek holh in "ichthus" ti a si. "Jesuh Khrih Pathian Fapa Khamhtu" (Jesus Christ Son of God Savior) timi Greek holh in an biafang pakhat cio i aa thawknak cafang pakhat cio an lak tikah "ichthus" timi  a chuak. Cucaah "Nga-zuk" cu "Jesuh Khrih Pathian Fapa Khamhtu" timi langhternak caah an rak hman. Hi kaa zong ahhin, "Christ" ai-ah Greek biafang "X" an rak hman tthan.


Khah, za lak kan langhter cang bantuk in "Xmas" timi Greek biafang "Xpristos" in a rami a si; mirang nih "Christ" an timi hi Greek biafang "Xpristos" tiin a ra chinmi a si ve. 

Cucaah a par lei a simi mirang biafang "Christ" hmang loin, a biahram zong a si i Khrihfa hmaisa hna zong nih "Christ" ai-awh ah an rak cohlan i an rak hman ve ko mi "X" hman ruang ah "Xmas" cu khachia thilri ah kan ruah ahcun kan palh ngaingai hnga. Zeiruang ah dah, "X" an rak hman timi hngalh fian ahcun "Christmas" le "Xmas" aa dan lo zia kan fiang ko lai. "Xmas" tiin aa ttial ruang ah kan Lai tuakpi in "ex-mas" tiah rel awk a si lo; Greek biafang "X" (Ch aw a ngeimi) lungthin ah chiah-chih buin "Christmas" tiah rel tthiamthiam awk a si lai.

Thursday, 11 August 2016

Khrihfa Pathian Hi "Allah" tiah Auh khawh A Si Ve Maw?


Part-2

Bidomhnak

Hi zawn ahhin, mi tampi kan buainak bik a si rua, tiah ka ruah. Arab ram khrihfa vialte nih Jehovah Pathian cu "Allah" tiah an auh ve. A tlangpi in, Arabic holh a hmangmi ram vialte nih, an biak ciomi Pathian poh cu "Allah" tiah an auh dih hna. Arabic holh hmang lomi lak zongah, "Allah" timi biafang hi kan mah khrihfa biakmi Pathian auhnak caah a hmangmi tampi an um ve.

A si ahcun, cucu a palh maw? Khrihfa Pathian "Allah" tiah auh ve hi a sual maw, timi hi tawi tein part-2 ahhin fianter kaa zuam lai.

A. "Allah" timi cu pumpak min siloin tlangtar (title) min a si

"Allah" timi biafang hi Arabic biafang 'al-Ilah' (or)  "aliah" in a rami a si. "Al-llah" timi cu "Pathian" (the God) tinak a si i "Al-liah" timi cu "biakmi" (the one worshiped) tinak a si. Hi biahram pahnih hi Pathian he pehtlai in hmantti zungzalmi biafang an si. Cucaah "Allah"  timi a sullam taktak cu "biakmi pathian" (the god worshiped) tinak khi a si. Hi biafang hi Islam (muslim) biaknak thawk a si hlanpi in, Arabic holh hmang mi miphun hna nih an mah biakmi pathian cio auhnak caah an rak hman cangmi biafang a si, tiah Islam zumhnak cithlattu J. Wellhausen  nihcun tehte tampi he a fehter.

Zei ruangah dah, an biakmi Pathian cio auhnak ah "Allah" ti cu an rak hman, tiah cun, an pathian min ah "Allah" a si ruang ah sirloin "Allah" timi a sullam cu "biakmi pathian" tinak a si caah sawhsawh ah a si ko! An holh in biafang dang a um hlei lo caah, "biakmi pathian" poh cu "allah" tiah an auh hrimhrim a hau cuh...

Nihin tiang zongah, Arab khrihfa hna nihcun Jehovah Pathian auhnak ah "Allah" timi biafang hi an hman peng ko rih. Kan "Allah" ti cu "kan biakmi pathian" tinak a si!!
Atu Mirang pawl hmanh hi, "God" timi hman loin "biakmi pathian" auhnak caah biafang hmang u, ti hna u si law biafang an ngeih hlei ka zum lo. Zeicatiah "Allah, God, Pathian" timi biafang hna cu pathian pakhat pumpak min siloin "biak a simi pathian" poh nih an i hrawm dihmi tlangtar (title) khi a si.

Tahchunhnak ah, kan Lai holh in "khua bawi" timi hi pumpak min siloin tlangtar (title) a si. "Pastor" timi zong hi pumpak min siloin pastor vialte nih an i hrawm dihmi tlangtar (title) a si ve. "Khua bawi" timi biafang theih poh ah, nan mah khua "khua bawi" pa kong an chim rua, tiah na ruah sual ahcun ningzah awk ngaingai a si hnga!

Khua vialte nih "khua bawi/pastor"  timi biafang hna cu kan mah "khua bawi le pastor" cio auhnak caah hmanmi an si. "Khua bawi Pu Zing Cung" ti ahcun pumpak chim duhnak a si cang. Nain “khua bawi” ti thop lawng cun, ho tinak hmanh a si lo.

Cu bantuk cu, "Allah" timi biafang cu a si ve. Phun dang in chim ahcun, "Allah" timi cu pathian poh an si dih. Nain "Allah" tipi lawng cun, zei pathian hmanh pumpak in a ti ngaingai mi a um fawn lo!

"Jehovah Pathian" kan ti ahcun a pumpak min ah "Jehovah" a simi Pathian tinak a si. Asinain "Allah" pathian kan ti ahcun, a sullam cu "pathian pathian" tinak a si. Cucaah sullam zeihmanh a ngei lo.
Cucaah "Allah" timi pumpak pathian (pathian pakhat) bantuk in Muslim nih an zumhmi ahhin, aa thupmi thil a um. Hrelh takmi thil te a um ko...Cu kong cu, Part-3 ah ka fianter te lai.

B. "Elohim le Kurios" Hna Zong Hi Khrihfa Pathian Auhnak Lawngah hmanmi An Si lo

Kan Baibal chungah kan hmuhmi “Bawipa” timi biafang hi Greek nih "kurios" tiah an ti. Cu biafang cu, khrihfa Pathian auhnak lawngah hmanmi a si hrimhrim lo. Greek miphun hna nihcun "kurios" (bawipa) timi biafang hi chungkhar lutlai (family head) auhnak hna ah an rak hman ko. I Cor. 8:5 hna ahcun, Paul nih "kurios"timi biafang cu "satan" auhnak ah a hman ko khih! Zeicatiah "kurios" timi cu "bawi" tinak a si. A biapi mi cu, zei bawi? titu khi a si deuh. Cucaah Greek nih "kurios" (bawi) a timi hi khrihfa Pathian (YHWH) chimnak ah hmanmi a tampi nain, khrihfa Pathian auhnak biafang lawng a si dih hrimhrim lo, tihi kan hngalh a herh.

Hehrew nih “elohim” (pathian) a timi biafang zong hi, lawkihmi hna pathian le vawlei uktu bawi/siangpahrang/van cungmi (Sam 5:8, Exo. 21:6, 22:9) hna auhnak zongah hmanmi biafang a si ve. Cucaah "Elohim" “pathian” timi pohpoh hi, kan mah khrihfa Pathian lawngte a si dih rua, tiah kan ruah ahcun kan palh ngaingai hnga! A biapi mi cu "pathian" (elohim) hi siloin, zei Pathian? titu hi a si deuh.

Khah, kan "Allah" timi biafang kong cu kan fiang pah cang theo lai, ka zumh.

"Allah" ti zong Pathian tinak a si ve ko caah, khrihfa Pathian he aa khatmi an si ko, ti cu ningzah awk ngaingai thil a si. Khrihfa nih kan biakmi Pathian cu "Pathian" (biakmi) ti sawhsawh a si hrimhrim lo. Kan nih kan Pathian cu "Jehovah" pumpak min a kengmi Pathian a si! "Allah" tiah auh khawh zong a si, zeicatiah "Allah" timi cu "biakmi pathian" a si poh nih an i hrawm dihmi zatlang min (title) a si.

Part-3:- Asi ahcun, "Allah" cu hodah a si kun? kan peh tthan lai...




Wednesday, 10 August 2016

Muslim pathian “Allah” le Khrihfa Pathian cu Aa Khat taktak ko maw?

Biadomhnak

Nai hrawng cu zapi biaruahnak ah, Muslim pathian “Allah” le Khrihfa Pathian aa khat maw, timi kongah fak nawn in kan miphun kan buai. Micheu nih Muslim he biakmi “pathian” i khah cu, a duh in kan duh lo. Micheu nihcun, a va khah zongah a poi ah kan ruat lem lo. Mizeimaw cu, aa khat ko, a timi zong kan um ve!

Caan pe kho ding ka si deuh lo caah, ttial loin um koning ka ti nain kan miphun nih kan biakmi Pathian kongah lungtuai in kan um sual ding, ka ruah khawh lo caah tawi tete in thip hnih thum ah hun fianter kaa zuam lai.

“Muslim pathian “Allah” le Khrihfa Pathian Jehovah aa khah taktak ahcun, Khrihfa Pathian cu Pathian hrawkhrol a si, tinak a si hnga”….(Hrambik Lian)

Cucu zeiruangah dah, ka chim ngam, timi hi tawi tein part-1 ah ka fianter lai. Lungfim tein rak rel cio hram u
           
                                                                            
                                                                                Part- 1

Muslim Quran le Khrihfa Baibal Cu Pathian Pakhat Cawnpiakmi A Si Kho Lo


"Muslim Quran le Khrihfa Baibal" hi, lih chim a hmang lomi Pathian pakhat kaa chuak veve cu an si kho lo hrimhrim! Jehovah Pathian hi minung dirhmun zoh in a cawnpiaknak a thleng lengmangmi a si lo; ka tuah lai…, a timi a tuah i, a si lai…,a timi a si taktak zungzalmi Pathian a si. Egypt miphun sinah phun dang, Israel miphun sinah phun dang, tiin cawnpiak a hmangmi Pathian a si lo.
Phun dang in chim ahcun, Jehovah Pathian cu a cawnpiaknak a thleng pengmi Pathian a si lo! A cawnpiaknak a leet tthan lengmangmi a si lo, ti cu Baibal cauk nih fiang tein a langhter.

Biakam Hlun cauk 39 hi, 1400 BC in 450 BC karlak, kum 1000 chungah Pathian nih minung 31 hmang in a ttialmi a si. Biakam Hlun cauk vialte phen ah aa thupmi, cawnpiaktu hi Jehovah Pathian cu a si.

Cu Pathian thiamthiam nihcun, kum 500 tluk a rauh hnu A.D. 50 le  95 karlak, kum 45 chungah minung 9 hmang in Biakam Thar cauk 27 hi a hun tial tthan. Kum 500 hlat ah a ttialmi Biakam Thar le Biakam Hlun kan zohtti tikah, an cawnpiaknak aa kalh hrimhrim lo; aa khat bak!

A sullam cu Biakam Hlun chan in, Biakam Thar chan tiang ah Pathian nih a cawnpiaknak a thleng hrimhrim lo, tinak a si. Biakam Thar cauk 27 chung ahhin, Biakam Hlun ca cang direct in lakmi 343 a um i indirect deuh in lakmi 2309 bak a um. Pathian nih hi uk 66 hi minung le Pathian pehtlaihnak caah a za cang a ti caah, "hohmanh nih hi leng in, a dang chap ti lo ding" (Bia. 22:18-19) tiah biatlang a rak kawm cang. Cucaah hi Baibal uk 66 leng in Khrihfa nih Baibal dang a chuak tthan te lai, timi ruahchannak kan ngei ti lo! Hi cauk ahhin Pathian le minung pehtlaihnak ah hngalh a herhmi dihlak Pathian nih tling tein a ttial dih cang. Cauk dang a herh hrimhrim ti lo!

A si ahcun, Muslim pawl nih "Quran" cu Khrihfa Baibal peh (the third testament) a si, an timi hi thil cang kho a si kun maw?

Tuan deuh ka capar ah ka chim cang bantuk in, thil cang kho lo i ka ruahmi a si zongah, thil cang kho a si ko, timi fiantertu tehte zalak ka hmuh ahcun “Quran” cu Baibal cauk pehmi Pathian cauk a si ve, tiah zumh khawh kaa zuam ko lai. Sihmanhsehlaw tehte ttha ngaingai a um lo ahcun, Muslim nih Quran cu Baibal peh a si, an timi hi an palh tinak a si ko lai. Khah, a si ahcun, zoh tuah hna u sih!
Baibal cu Jehovah Pathian bia a si bantuk in, Quran zong Allah bia a si ve. Allah le Jehovah Pathian aa khat kan ti ahcun, an bia (Baibal & Quran) cawnpiaknak zong aa khah ve awk a si. Quran le Baibal cawnpiaknak aa kalh lo ahcun, Quran cauk petu Allah le Baibal petu Jehovah Pathian cu aa khat ti khawh a si lai. Sihmanhsehlaw aa kalh sual ahcun, Allah le Jehovah cu an i khat hrimhrim lo, tinak a si ko lai.

A si ahcun, Baibal le Quran cawnpiaknak cu aa kalh maw?

Muslim cathiang Quran cu Jesuh Khrih thih in kum 500 hnu, A.D 609 le A.D 632  karlak (kum 23) chungah prophet Muhammad sinah Allah nih a pekmi cauk a si, ti a si.

Quran chimmi le Baibal chimmi aa lawhnak zawn tampi a um ve. Sihmanhsehlaw a biapi taktakmi Baibal cawnpiaknak tampi ah, an cawnpiaknak aa kalh! Thil dang kong ahcun, aa lo pahmi cu cohlan pahchan awk a ttha tawn nain, Pathian bia kong ahcun “lawh pah” cu “palh” a si cang.  

Baibal cawnpiaknak ah a biapi taktakmi cheukhat ah, Quran nih a cawnpiakning:

1.  Quran nih Jesuh Khrih cu, thah a si lo i vailam zong tah a si lo (Sura 4:156), tiah a ti.
2. Quran nih Jesuh Khrih cu, Pathian fapa ngeihchun a si lo (Sura 18:3-4, 2:110), tiah a ti.
3. Quran nih nan nupi nan mak khawh (Sura 2:229), tiah a ti.
4. Quran nih Jesuh cu phrophet lawng a si, Pathian a si lo (Sura 5:76-79; 4:169-170), tiah a ti.

Khah, zeitindah na ruah ve? Baibal dihlak cawnpiaknak muru cu “Jesuh khrih” a si. Genesis in Biathlam tiang, Baibal cauk kengruhpi cu, Pathian fapa Jesuh Khrih a si ko! Baibal kengruhpi a simi “Jesuh Khrih” cu, Quran nihcun Muslim founder Muhammad nak hme deuh, niam deuh le a au sawhsawh vemi  pakhat bantuk men ah a chiah. Baibal ah Jesuh Khrih Pathian fapa sinak, thihnak le vailam tahnak kong a cawnpiaktu, Jehovah Pathian nih a cunglei kan hmuhmi Quran cawnpiaknak hi a cawnpiak tthan taktak ahcun, cu Pathian cu pathian hrawkhrol a si, tinak a si hnga. Baibal ah phun dang in a cawnpiak i Quran ah phun dang in a cawnpiaktu Pathian hrawkhrol a si hnga!

Mui hmuh lo, aw lawng theih innka phen in, Jehovah Pathian nih Baibal cawnpiaknak hi hei kan cawnpiak sehlaw, suimilam 2 tluk hnuah, a thli tein, Allah nih Quran cawnpiakmi hi pehzulh in rak kan cawnpiak ve chun hmanhseh, a mui kan hmuh lo zongah “e.e.e., cawnpiaktu aa thleng” timi cu kan hngalh khawh hrimhrim lai. Cu tluk cun, Allah bia Quran le Jehovah Pathian bia Baibal cawnpiaknak hi aa dang! Quran a palh…, ka ti hrimhrim lo. Ka timi cu, Quran cauk cawnpiaktu Allah le Baibal cauk cawnpiaktu Pathian cu aa khat kho lo hrimhrim, titu a si deuh!

Baibal a cawnpiak hnu ah, Jehovah Pathian thiamthiam nih Quran a cawnpiak tthan ahcun, kan Pathian cu a cawnpiaknak a thlengmi Pathian a si hnga. Cu bantuk cu kan biakmi, Jehovah Pathian nih a tuah balmi a si lo caah, a hrawkhrolmi cu Jehovah Pathian siloin “Allah le Jehovah Pathian aa khat” a titu pawl tu hi an si deuh.

Part-2:- “Jehovah Pathian zong “Allah” tiah auh khawh a si ko…” timi kan peh tthan lai